حواس پرتی در مطالعه
مقدمه
پیشرفت سریع و دور از انتظار دانش و فن آوری طی چند قرن اخیر و افزایش شگفت آور حجم اطلاعات بشری و تغییر و تحول مداوم آن، انسان را مجبور کرده که برای همگام کردن خود با این تغییرات و آگاهی از علوم و فنون جدید، تلاش زیادی از خود نشان دهد. به همین علت بسیاری از افراد برای این که از غافله ی علم و فن آوری عقب نمانند، زحمات زیادی می کشند و زیاد مطالعه می کنند؛ اما به علت ضعف در تمرکزحواس(Concentrtion) یاحواس پرتی(Distraction) در هنگام مطالعه، نمی توانند به نتایج دلخواه دست یابند. شاید برای شما هم پیش آمده باشد که بخواهید حواس خود را روی خواندن موضوعی متمرکز کنید، ولی با کوشش زیاد، پس از خواندن هر جمله، دقت شما منحرف شده و پیشرفتی حاصل نکرده اید و در نتیجه مجبور شده اید به عقب برگردید و مطالعه را از سربگیرید. این امر حکایت از آن دارد که ذهن شما هنگام مطالعه به موضوعی غیر از مطلب موردنظر مشغول شده است و به دنبال آن، کمیت و کیفیت مطالعه و یادگیری شما کاهش پیدا کرده و مغزتان خسته شده است.
تعریف:
حواس پرتی یعنی خارج شدن از روند مطالعه و فرورفتن در افکار و تخیلات یا انجام کاری دیگر. حواس پرتی نقطه ی مقابل تمرکز حواس است.
انواع حواس پرتی:
الف) بیرونی مثل سرما و یا گرمای زیاد، سر و صدا، نور شدید و یا ضعیف و ...
ب) درونی مانند خیالبافی، بیماری های جسمی و روانی، گرسنگی و تشنگی زیاد، بی خوابی و ...
روش های مقابله با حواس پرتی:
1- علاقمندی به موضوع مورد مطالعه.
2- تنظیم درجه حرارت فضا و مکان مطالعه.
3- جریان هوای تازه در اتاق مطالعه.
4- تغییر دادن موضوعات مورد مطالعه.
5- تنظیم نور مناسب برای مطالعه.
6- قطع تلفن و خاموش کردن موبایل هنگام مطالعه.
7- فعال بودن در زمان مطالعه.
8- برنامه ریزی برای مطالعه.
9- ثابت بودن مکان مطالعه.
10- تمرکز و توجه کامل به موضوعات مورد مطالعه.
11- پرهیز از بلند خوانی و لب خوانی در مطالعه.
12- استراحت به اندازه ی کافی قبل و بعد از مطالعه.
13- استفاده از تکنیک «ایست» و توقف کنStop.
14- اختصاص زمانی برای نگرانی ها.
15- حذف محرک های مزاحم.
16- ثبت عوامل حواس پرتی.
ویژگی های یک برنامه ی مطالعاتی:
اول: برنامه ریزی در قالب برنامه های کوتاه مدت مثل برنامه ی روزانه، هفتگی، ماهانه و ترمی برای رسیدن به اهداف پرسش های مستمر و امتحانات کلاسی پایان ترم و برنامه های بلندمدت مثل آمادگی جهت شرکت در مسابقات علمی، آینده سازان، مدارس استعدادهای درخشان، کنکور و المپیادها.
دوم: انعطاف پذیری برنامه در زمان حوادث و اتفاقات پیش بینی نشده.
سوم: برنامه باید توسط خـود فـرد تنظیـم شود؛ زیرا وی با شناخت
دقیق امکانات و موقعیت خویش، بهترین شرایط یک برنامه ریزی مفید را داراست.
چهارم: رعایت نظم در اجرای برنامه و پرهیز از بی نظمی.
پنجم: پرداختن به مطالعه، عبادت، تفریح، بازی و سرگرمی، استراحت، تغذیه، ورزش ، حضور به موقع در کلاس، انجام کار و فعالیت های روزمره در زندگی باید متناسب و کافی باشد.
پیشنهاداتی برای رفع حواس پرتی:
1- مطمئن شوید که محیط اطراف شما به تمرکز حواس تان کمک می کند.
2- مطالعه ی مطلبی را که به تمرکز بیشتری نیاز دارد، در زمانی انجام دهید که از نظر جسمی و روحی آمادگی بیشتری دارید.
3- هرگز به خودتان نگویید «من حواس پرتی دارم و یا نمی توانم حواسم را جمع کنم»؛ بلکه نسبت به تمرکز حواس خود نگرش مثبت داشته باشید.
4- صندلی راحتی را برای مطالعه فراهم کنید؛ به طوری که بتوانید به طور قائم روی آن بنشینید و میزی به ارتفاع مناسب در مقابل خود قرار دهید. (مثل میز و نیمکت مدرسه)
5- قبل از مطالعه، نسبت به مطالب موردنظر، در خودتان ایجاد علاقه کنید و هدف خود را معین نمایید؛ زیرا هدفمندی مقدمه ای برای علاقمندی به موضوع است.
6- کنار و یا روبه روی پنجره ی اتاق مطالعه نکنید؛ زیرا با نگاه به بیرون از اتاق، تمرکزتان به هم می خورد.
7- هنگام مطالعه از تکنیک های مطالعه ی فعال نظیر: استفاده از انگشت سبابه، خط کشیدن زیر نکات مهم، یادداشت برداری و... استفاده کنید.
8- پس از هر 45 الی 60 دقیقـه مطالعـه، استراحت کوتاهی داشتـه
باشید تا مغزتان خسته نشود و بعد با آمادگی مجدد، مطالعه کنید.
9- به هنگام مطالعه، جهت بهبود تمرکز حواس خود، از تدابیر یاریار(تصویرسازی، روش مکان ها، کلمات کلیدی، کدگزاری) استفاده نمایید.
10- کاربرد شیوه های صحیح و نوین مطالعه مانند پس ختام و SQ3R و ... به بهبود تمرکز حواس کمک می کند.
11- عادت کنید کلمات را ببینید و جمله را درک کنید. درک هر جمله در ابتدای کار مشکل خواهد بود.
12- تمرکز بر روی یک شیء و بعد توصیف آن با تمام جزئیات (مکان، اندازه، شکل، جنس، رنگ، مواد سازنده، موارد استفاده)
13- آکاهی حسی از محیط اطراف( استفاده از حواس پنجگانه)
14- تمرینات ذهنی مثل کم کردن 7 تا 7 تا از 1000 تا 1 در شب، یافتن نام حیوانات، گل ها و یا هر چیز دیگر که با حرف خاصی شروع می شوند، به خاطر آوردن یک خاطره در زمان قدم زدن.
15- انجام فعالیت های لذت بخش و خوشایند مثل حل کردن جدول و معما، انجام بازی و سرگرمی هایی که نیاز به تفکر زیادی ندارند، گوش دادن به موسیقی همراه با اتو کردن لباس.
16- شمردن افکار و یادداشت برداری از رخدادهای افکار اتوماتیک منفی از طریق علامت گذاری روی یک کارت و پیداکردن متضاد آنها (افکار مثبت) در پشت آنها.
17- مرتباً به خودتان بگویید: «حواست را جمع کن.»
18 - استفاده از روش عنکبوتی: اگر تار عنکبوتی را تحریک کنید، عنکبوت پس از تکان خوردن تار، واکنش نشان می دهد. اما اگر چندین بار این عمل را تکرار کنید، دیگر عکس العملی از خود نشان نمی دهد. ذهن خود را پرورش دهید تا در برابر هر بار حواس پرتی نباید تسلیم شود.
19- در طول روز، زمان ویژه ای را به فکرکردن درمورد مسائلی اختصاص دهید که به ذهن شما هجوم آورده و تمرکزتان را برهم می زنند. مثـلاً ساعت 4:30 تا 5 عصـر زمان منـاسبـی است کـه می توان به افکار مزاحم خود فرصت بروز داد. کسانی که از این روش استفاده کرده اند، توانسته اند ظرف مدت 4 هفته %35 افکار مزاحم را کاهش دهند و این خود تغییر مثبت و بزرگی است.
20- برای افکار مزاحم چوب خط بزنید: کارت های کوچکی تهیه کرده و هریک را به 3 قسمت تقسیم کنید. برای هر روز یک کارت، یک قسمت را برای صبح، قسمتی را برای بعدازظهر و قسمت دیگر را برای شب در نظر بگیرید. هربار که حواستان پرت شد، در قسمت مربوطه یک خط بزنید. بعد از مرور آنهـا متوجه می شوید که تعداد چوب خط ها روز به روز کاهش می یابد.
21- عوض کردن موضوع را یاد بگیرید. بسیاری از دانش آموزان به وسیله ی تغیـیر موضـوع مـورد مطالعـه، به تمرکزشان کمک می کنند. شما هم می توانید هر 2 ساعت را به مطالعه ی یک موضوع، مطلب و یا درس و همچنین حل کردن مشکل ویژه اختصاص دهید و پس از آن موضوع را عوض کنید.
22- وقتی که کاری را به طور کامل انجام دادید، به خودتان پاداش دهید؛ جایزه ی شما می تواند خواندن مطلبی جالب از یک مجله، تماشای فیلم دلخواه، شنیدن موسیقی آرام بخش، حرکات بدنی، بازی و سرگرمی، تلفن به دوستان، صرف تنقلات و... باشد.
منابع:
1- راهنمای تمرکز بهتر. ملوین پاورز- رابرت اس. استارت ترجمه حسین نیر
2- روان شناسی توجه و حواس پرتی و شیوه های رفع آن. طیبه فردوسی
3- تقویت و تمرکز فکر. ژوزف مورفی. ترجمه هوشیار رزم آرا
با آرزوی موفقیت و سربلندی در امورات درسی و ...