جان هالند در طبقه بندی خود شخصیت افراد را بر شش نوع تقسیم می نماید که عبارت از واقع بین ، معنوی ، اجتماعی ، قراردادی و سنتی ، تهوری ، و هنری می باشند . این طبقه بندی کلی است و در جزء حدود 720 الگوی مختلف شخصیتی را شامل می شود . با بررسی تاریخچه زندگی و مشاهده رفتار فرد ، می توان غلبه یکی از این انواع شخصیتی بر سایر انواع را ملاحظه کرد . در عین حال ممکن است در عده ای نیز ترکیبی از هر شش نوع ویژگی شخصیتی فوق وجود داشته باشد . هالند معتقد است با مشاهده دقیق رفتار انسان می توان دریافت که یکی از این شش نوع ویژگی شخصیتی نسبت به سایر انواع غلبه بیشتری دارد . هر کدام از این انواع شخصیت ، دارای خصوصیاتی هستند که به شرح زیر قابل ذکر می باشند :
1. نوع واقع گرا - از خصوصیات افرادی که در این طبقه قرار می گیرند می توان جدیت در کار ، واقع بینی در امور ، مهارت های مکانیکی ، تفکر عملی ، قدرت جسمانی ، علاقه و هماهنگی در کارها را نام برد . فرد واقع بین چنانچه با مشکلاتی مواجه شود راه حلهای عملی برای مشکلات جستجو می کند . افراد واقع بین بیشتر به مشاغلی که به مهارت های فنی نیازمند است اشتغال می ورزند .
2. نوع جستجوگر - از خصوصیات بارز افرادی که در این طبقه قرار می گیرند می توان تفکر ، سازمان دهی ، و قدرت استدلال را نام برد . این طبقه از افراد روابط اجتماعی را زیاد دوست ندارند ، کمتر به تغییر رشته تحصیلی در دانشگاه می پردازند ، گاه به رویاپردازی در مورد پیشرفت های آینده خود مبادرت می ورزند و از انجام مشاغل پیچیده که نیاز به تفکر دارد لذت می برند . این افراد خلاق ، مستقل ، پیشرونده ، کمرو و محتاط می باشند .
3. نوع اجتماعی - افراد این طبقه دارای رغبت های اجتماعی می باشند و نقش معلمی یا روان درمانگری را ترجیح می دهند . افراد نوع اجتماعی انسان هائی مسئول و بشردوست هستند و قراردادهای اجتماعی را می پذیرند . در ایجاد روابط انسانی مهارت دارند . در عین حال از حل عقلانی مسائل گریزانند و از کارهای بدنی و فعالیت های سازمان یافته خوششان نمی آید
4. نوع قراردادی - این عده احترام خاص برای حفظ قوانین و مقررات قائلند و بخوبی به کنترل خویش قادر می باشند . دوستدار نظم و ترتیب هستند ، از موقعیت های پیچیده گریزانند و به فعالیت های جسمانی و اجتماعی تن در نمی دهند.
5. نوع متهور - افراد نوع تهوری در گویائی بسیار مهارت دارند ، ماجراجو هستند ، اجتماعی می باشند ، و در فعالیت هایشان نقش غالبی را برعهده می گیرند . در جستجوی قدرت و موقعیت هستند و می کوشند تا رهبر شوند و در امور مالی و تجارتی و نظایر آنها مهارت کسب کنند.
6. نوع هنری - افراد این طبقه در شناسائی و بیان خصوصیات خود مهارت دارند . روابط حسنه ای با دیگران برقرار می سازند ، از نظم و ترتیب بدورند ، در روابط خود با دیگران حساسند ، کمتر به کنترل خود می پردازند، و به سادگی در مورد عواطف و احساسات خود صحبت و گفتگو می نمایند این عده به صفات زنانه بیش از صفات مردانه گرایش دارند و به مبارزه با مشکلات محیطی از طریق ارائه آثار هنری اقدام می نمایند . به نظر هالند با توجه به شش نوع شخصیت مختلف ، شش نوع محیط شغلی نیز وجود دارد . به گفتۀ معروف «کبوتر با کبوتر باز با باز ، کند همجنس با همجنس پرواز» هر کدام از انواع شخصیت به محیطی نیاز دارد که موافق و سازگار با خصوصیات آن باشد و نهایت امکان رشد را برای آن نوع شخصیت فراهم آورد . به عبارت دیگر ، هر فرد در جستجوی محیطی است که بتواند از مهارت ها و توانائی های خود حداکثر استفاده را بنماید و به موفقیت و نیز رضایت شغلی مورد قبولی نایل شود سازش و همآهنگی بین نوع شخصیت و نوع محیط باعث سازگاری بیشتر با شغل و حرفه می گردد که به نوبه خود به رضایت شغلی منجر می شود . به گفته هالند چنین سازشی باعث انتخاب شغل مناسب تر ، پیشرفت شغلی مقبول تر ، ثبات عاطفی و روانی بیشتر ، فعالیت و خلاقیت بیشتر ، و رشد خصوصیات فردی می شود . از سوی دیگر ، عدم سازگاری بین محیط و نوع شخصیت موجب نارضایتی ، تغییر شغل ، عدم موفقیت ، و بی ثباتی عاطفی و روانی خواهد گردید .
هالند نوع شخصیت فرد را با سیاهه ترجیح شغلی اندازه گیری می کند . زیرا معتقد است هر فردی که بسوی نوع خاصی از شخصیت بیشتر گرایش داشته باشد ، در آن طبقه قرار می گیرد . سیاهه ترجیح شغلی هالند براین اصل استوار است که انتخاب شغل مستقیماً با نوع شخصیت ارتباط دارد . بنابراین انتخاب مشاغل نوع زندگی فرد را مشخص می سازند . در نتیجه به نظر هالند سیاهه ترجیح شغلی و پرسشنامه های رغبت شغلی همانند پرسشنامه های تعیین نوع شخصیت هستند . همچنین هالند معتقد است افرادی که به مشاغل یکسان اشتغال دارند دارای شخصیت تقریبا همانندی می باشند .
هالند (1959) معتقد است افرادی که خودشناسی بهتر و بیشتری دارند در مقایسه با کسانی که خودشناسی آنها کمتر است ، انتخاب های بهتری را انجام خواهند داد . همچنین افرادی که خودشناسی آنها ناقص است انتخابهایشان نادرست خواهد بود . خودشناسی به نظر هالند عبارت از توانائی فرد برای شناسائی استعدادهای بالقوه در محیط اجتماعی می باشد . یعنی خودشناسی عبارت از اطلاعات و دانشی است که فرد درباره خود دارد . هالند تجربیات زمان خردسالی و نحوه تربیت کودک و فشارهای اجتماعی را نیز در تعیین ترجیح ها و نوع شخصیت و خودشناسی فرد مهم می داند . هالند درباره رابطه بین اطلاعات شغلی و حرفه ای و انتخاب نوع شغل ، فرضیه هائی را ارائه می دهد . از جمله معتقد است افرادی که درباره مشاغل اطلاعات بیشتری دارند نسبت به کسانی که اطلاعاتشان در زمینه مشاغل ناقص تر است انتخاب های بهتری را انجام خواهند داد . انتخاب مناسب به سن نیز بستگی دارد . با افزایش سن معمولاً یادگیری بیشتر می شود و کسب اطلاعات بهتر و عمیق تر انجام می گیرد . در نتیجه انتخاب شغل با افزایش سن بطور دقیق تر و مناسب تری عملی می گردد .
توضیحات بیشتر تیپ های شخصیتی:
تیپ واقع گرا
تجربیات و وراثت خاص یک فرد واقع گرا به رجحان فعالیت هایی منجر می شود که پیامد آن سروکار داشتن آشکار ، مرتب یا منظم با اشیاء ، ابزار، ماشین ها و حیوانات و اجتناب از فعالیت های آموزشی و یا درمانی است . این تمایلات رفتاری به نوبه خود منتهی به اکتساب صلاحیت های عملی ، مکانیکی ، کشاورزی ، الکتریکی و فنی و به کمبودی در صلاحیت های اجتماعی و تربیتی می شود .
رشد این الگوی فعالیت ها ، صلاحیت ها و علایق واقع گرایانه فردی را به وجود می آورد که رفتار های زیر را از خود نشان می دهد :
1- مشاغل یا موقعیت های واقع گرایانه ای مانند مهندسی برق را ترجیح می دهد که در آنها موقعیت ها بتواند فعالیت های ترجیحی خود را انجام دهد و از فعالیت هایی که مقتضی مشاغل اجتماعی است ، دوری کند .
2- برای حل مشکلاتی که در کار و محیط های دیگر وجود دارد از صلاحیت های واقع گرایانه استفاده می کند .
3- خود را فردی دارای توانایی های ورزشی و مکانیکی و فاقد توانایی در ارتباط انسانی می پندارد .
4- برای اشیای عینی و خصوصیانت شخصی قابل لمس – پول ، قدرت ، مقام – ارزش قایل می شود .
از آنجا که شخص واقع گرا دارای این رجحانها ، صلاحیت ها ، خود ادراکی هاو ارزش هاست ، این فرد واقع گرا مستعد ویژگی های زیر است :
غیر اجتماعی - مادی - خود – محور - همرنگ - طبیعی - انعطاف ناپذیر - رک - بهنجار - صرفه جو - اصیل - مصر - غیر شهودی - سرسخت - اهل عمل - بی پیرایه
تیپ جستجو گر
تجربیات و وراثت خاص یک فرد جستجوگر به رجحان فعالیت هایی منجر می شود که پیامد آن بررسی خلاق مشاهده ای ، نمادی و منظم پدیده های فیزیکی ، زیست شناختی و فرهنگی به منظور فهم و کنترل این پدیده ها ، و اجتناب از فعالیت های ترغیبی ؛ اجتماعی و تکراری است . این تمایلات رفتاری به نوبه خود منتهی به اکتساب صلاحیت های علمی و محاسباتی و کمبودی در قابلیت های ترغیب کننده می شود .رشد این الگوی فعالیت ها ؛ صلاحیت ها ؛ و علایق جستجوگرانه فردی را به وجود می آورد که رفتار های زیر را از خود نشان می دهد :
1- مشاغل یا موقعیت های جستجوگرانه راترجیح می دهد تا در آن موقعیت ها بتواند به فعالیت های مرجح مبادرت ورزد و از فعالیت هایی که مقتضی مشاغل متهورانه است دوری کند .
2- برای حل مشکلاتی که در کار و محیط های دیگر وجود دارد از صلاحیت های جستجوگرانه استفاده می کند .
3- خود را فردی محقق ،روشنفکر ، دارای توانایی های علمی و ریاضی ؛ و فاقد توانایی رهبری می پندارد .
4- برای علم ارزش قائل می شود .
از آنجا که شخص جستجو گر دارای این رجحان ها ، صلاحيت ها ، خود اداركي ها ، و ارزش هاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :
تحليل گر – مستقل - منطقي – هشيار – روشنفكر – خوددار – منتقد - درون نگر - كناره گير - پيچيده - بدبين - فروتن - كنجكاو – دقيق - غير محبوب - تيپ هنري
تجربيات و وارثت خاص يك فرد هنري به رجحان فعاليت هاي منجر مي شود كه پيامد آن فعاليت هاي پيچيده ، آزاد و غير منظم كه شامل سر و كار داشتن با مواد فيزيكي ، كلامي يا انساني براي خلق اشكال يا محصولات هنري و نوع بيزاري از فعاليتهاي آشكار ، سازمان يافته و مرتب است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود ، منتهي به اكتساب صلاحيت هاي هنري – زبان ، موسيقي ، نمايش ، نويسندگي – و كمبودي در صلاحيت هاي نظام تجاري يا اداري مي شود .
رشد اين الگوي فعاليت ها ، صلاحيت ها و علايق هنري فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .
1. مشاغل يا موقعيت هاي هنريي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيت ها بتواند به فعاليت هاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليت هايي که مقتضي مشاغل يا موقعيت هاي قراردادي است دوري كند .
2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيط هاي ديگر وجود دارد از صلاحيت هاي هنري استفاده مي كند .
3. خود را فردي مبتكر ، ابراز گر ، شهودي ، سازش ناپذير ، درون نگر ، مستقل ، نامنظم ، داراي توانايي در زمينه هاي هنري ، موسيقي ، بازيگري ، نويسندگي و گويندگي مي پندارد .
4. براي كيفيات مربوط به زيباشناسي ارزش قائل مي شود .
از آنجا که شخص هنري دارای این رجحان ها ، صلاحيت ها ، خود اداركي ها ، و ارزش هاست ، اين فرد هنري مستعد ويژگي هاي زير است :
مبهم – خيالپرداز – شهودي - بي نظم - غير عملي - سازش ناپذير - عاطفي - خود انگيخته – مبتكر – ابرازگر – مستقل – حساس – آرمانگرا - درون نگر - آزادمنش
تيپ اجتماعي
تجربيات و وارثت خاص يك فرد اجتماعي به رجحان فعاليت هاي منجر مي شود كه پيامد آن اداره كردن ديگران به منظور آگاهاندن ، تعليم ، رشد ، درمان يا راهنمايي آنان و اجتناب از فعاليت هاي صريح ف مرتب ، سازمان يافته است كه به مواد ، ابزار يا ماشين ها مربوط باشد . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيت هاي روابط انساني مانند صلاحيت هاي ميان فردي و آموزشي و كمبودي در صلاحيت هاي دستي و فني شود . رشد اين الگوي فعاليت ها ، صلاحيت ها و علايق اجتماعي فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .
1. مشاغل يا موقعيت هاي هنريي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيت ها بتواند به انجام فعاليت هاي مرجح مبادرت ورزد و از فعاليت هاي كه مقتضي مشاغل يا موفقيت هاي واقع گرايانه است دوري كند .
2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيط هاي ديگر وجود دارد از صلاحيت هاي متهورانه استفاده مي كند .
3. خود را فردي پرخاشگر ، محبوب ، مطمئن به خود ، معاشرتي ، داراي توانايي رهبري ، سخن گفتن و فاقد توانايي علمي مي پندارد .
4. براي پيشرفت اقتصادي و سياسي ارزش قائل مي شود .
از آنجا که شخص متهور دارای این رجحان ها ، صلاحيت ها ، خود اداركي ها ، و ارزش هاست ، اين فرد متهور مستعد ويژگي هاي زير است :
مسلط – امدادگر – مسئول - اهل همكاري - آرمان گرا- معاشرتي – صبور – تلقيني - مبادي آداب – رفيق -مهربان - فهميده – سخاوتمند – مشوق - صميمي - تيپ متهور
تجربيات و وارثت خاص يك فرد متهور به رجحان فعاليت هاي منجر مي شود كه پيامد آن اداره كردن ديگران براي تحصيل اهداف سازمان يا به دست آوردن درآمد اقتصادي ؛ و بيزاري نسبت به فعاليت هاي مشاهده اي ، نمادي و سازمان يافته است اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيت هاي رهبري ،ميان فردي ، تشويق و كمبودي در صلاحيت هاي علمي مي شود . رشد اين الگوي فعاليت ها ، صلاحيت ها و علايق متهورانه فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .
1. مشاغل يا موقعيت هاي متهورانه را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيت ها بتواند به فعاليت هاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليت هايي مقتضي مشاغل يا موقعيت هاي قراردادي است دوري كند .
2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيط هاي ديگر وجود دارد از صلاحيت هاي هنري استفاده مي كند .
3. خود را فردي مبتكر ، ابراز گر ، شهودي ، سازش ناپذير ، درون نگر ، مستقل ، نامنظم ، داراي توانايي در زمينه هاي هنري ، موسيقي ، بازيگري ، نويسندگي و گويندگي مي پندارد .
4. براي كيفيات مربوط به زيباشناسي ارزش قائل مي شود .
از آنجا که شخص هنري دارای این رجحان ها ، صلاحيت ها ، خود اداركي ها ، و ارزش هاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :
زياده طلب - با انرژي - عشوه گر – ماجراجو – خودنما - خوش بين – خوشخو – هيجان - مطمئن به خود - جاه طلب – طلب – معاشرتي - سلطه جو - برون نگر - پرحرف
تيپ قراردادي
تجربيات و وارثت خاص يك فرد قراردادي به رجحان فعاليت هاي منجر مي شود كه پيامد آن ترجيح فعاليتهاي ساده ، مرتب ، سر و كار داشتن منظم با داده ها ، مانند نگهداري پرونده ها ، بايگاني مطالب ، تكثير مطالب ، تنظيم اطلاعات نوشتاري و عددي بر طبق نقشه تعيين شده ، به كار انداختن ماشين هاي اداري و پردازش داده ها براي كسب اهداف سازماني يا اقتصادي و بيزاري از فعاليت هاي مبهم ، آزاد ، جستجوگرانه يا سازمان نايافته است . اين تمايلات رفتاري به نوبه خود منتهي به اكتساب صلاحيت هاي اداري ، محاسباتي ، نظم تجاري و كمبودي در صلاحيت هاي هنري مي شود .
رشد اين الگوي فعاليت ها ، صلاحيت ها و علايق قراردادي فردي را به وجود مي آورد كه رفتارهاي زير را از خود نشان مي دهد .
1. مشاغل يا موقعيت هاي قراردادي را ترجيح مي دهد كه در آن موقعيت ها بتواند به فعاليت هاي مرجع مبادرت ورزد و از فعاليت هايي مقتضي مشاغل يا موقعيت هاي هنري است دوري كند .
2. براي حل مشكلاتي كه در كار و محيط هاي ديگر وجود دارد از صلاحيت هاي قراردادي استفاده مي كند .
3. خود را فردي همرنگ ، منظم و داراي توانايي دفتري و حسابداري مي پندارد .
4. براي پيشرفت بازرگاني و اقتصادي ارزش قائل مي شود .
از آنجا که شخص قراردادي دارای این رجحان ها ، صلاحيت ها ، خود اداركي ها ، و ارزش هاست ، اين فرد جستجوگر مستعد ويژگي هاي زير است :
محتاط - انعطاف ناپذير- پيگير – همرنگ - خوددار - اهل عمل - وظيفه شناس – اصولي - دور انديش – مدافع – مطيع - صرفه جو - كار آمد – منظم - فاقد تخيل
مهارتهای بسیار زیادی وجود دارد که می توانید در زندگی خود کسب نمایید؛ اما هر کس فقط تعداد محدودی از آنها را فرا می گیرد. یکی از مهارتهای اساسی و بسیار مهم زندگی هر شخصی اعتماد به نفس است که آموختنی و اکتسابی است. بزرگترین و با ارزش ترین سرمایه وجودی هر انسانی در دنیای حاضر فقط و فقط اعتماد به نفس است و هر کس که اعتماد به نفس بالاتری داشته باشد، مسلماً موفق تر و سربلندتر و خوشبخت تر زندگی خواهد کرد و از هیچ مانع و سدی هراسی نخواهد داشت؛ چرا که در راه رسیدن به اهداف خود کاملاً به خود اعتماد دارد...